SWiMP – wino.org.pl SWiMP Witryna Stowarzyszenia Winiarzy i Miodosytników Polskich
Liście winorośli z żółtawymi plamami olejowymi typowymi dla mączniaka rzekomego

Baza wiedzy SWiMP

Artykuły

Wszystko, co przez lata spisali członkowie Stowarzyszenia: od zwalczania mączniaka w przydomowej winnicy, przez cydr i piwo, po nalewki i kronikę zlotów.

Kategorie artykułów

Artykuły pogrupowaliśmy tak, jak układały się na dawnej witrynie Stowarzyszenia. Wybierz dział, który Cię interesuje – a jeśli chcesz dopytać autorów, zajrzyj na forum dyskusyjne domowych winiarzy.

Co znajdziesz w poszczególnych działach

Dział „Artykuły” powstał jako uzupełnienie forum. Na forum rozmowa toczy się wątek za wątkiem, odpowiedzi rozsypują się po dziesiątkach stron i po kilku latach trudno znaleźć ten jeden, najlepszy post. Artykuły miały być miejscem, gdzie doświadczenie członków Stowarzyszenia Winiarzy i Miodosytników Polskich zostaje zebrane w jednym tekście, uporządkowane i opatrzone zdjęciami albo filmem. Pisali je ludzie, którzy na co dzień prowadzą własne winnice, nastawiają gąsiory i warzą piwo w kuchni – dlatego znajdziesz tu mniej teorii z podręczników, a więcej praktyki „z działki”. Poniżej krótko opisujemy, czego uczy każdy z działów.

Wydarzenia

Najobszerniejsza kategoria to kronika życia Stowarzyszenia. Zapowiedzi i relacje ze zlotów w Młynie Gostomia nad Pilicą, z Rykowisk Winiarzy w Wysowej-Zdroju, ze spotkań „Beaujolais Nouveau” w Sierakowie, z Szczecińskich Warsztatów „Aromaty wina” czy z I Strzałkowskich Warsztatów Winiarskich. To również wyniki konkursów – choćby słynny konkurs win gronowych w Gostomi w 2016 roku, gdzie złoto zdobył Regent Franka (Franekk), a wśród białych wytrawnych wygrał Pinot Gris Erikosa z wynikiem 78 punktów. Wpisy z tego działu dobrze pokazują, jak wygląda amatorskie winiarstwo w praktyce: wspólne degustacje, wymiana butelek, długie dyskusje przy stole. Pełną kronikę znajdziesz w archiwum starszych wpisów.

Mączniak rzekomy

Mączniak rzekomy winorośli (Plasmopara viticola) to w polskich warunkach choroba numer jeden i jednocześnie temat, o którym na forum napisano najwięcej. Artykuł Macieja Łopacińskiego (maciek19660714) „Mączniak rzekomy w strategii poinfekcyjnej” tłumaczy cały cykl krok po kroku. Grzyb zimuje w postaci oospor na opadłych liściach, które zostały w międzyrzędziach. Wiosną, gdy gleba jest wilgotna, a temperatura przekracza kilka stopni, oospory po opadach kiełkują i wytwarzają sporangia. Krople deszczu rozbryzgują zarodniki na najniższe liście – tak dochodzi do infekcji pierwotnej. Po okresie inkubacji pojawiają się żółtawe „plamy olejowe”, a na spodniej stronie liścia biały nalot, z którego startują infekcje wtórne. Najważniejszy wniosek artykułu brzmi: to moment oprysku decyduje o tym, jakie parametry będą miały jagody przy zbiorze. Zbyt wczesny zabieg to strata środka, zbyt późny – utrata części liści, a z nimi cukru w gronach. Autor pokazuje, jak wiązać opady, temperaturę i długość inkubacji, żeby trafić w okno działania środków poinfekcyjnych.

Szara pleśń

Grono winorośli porażone szarą pleśnią z szarym, pylącym nalotem na jagodach
Szara pleśń (Botrytis cinerea) na dojrzewającym gronie – zbita grona i wilgotna jesień to dla niej idealne warunki.

Druga wielka zmora winnic to Botrytis cinerea. Tekst „Szkodliwość i zwalczanie szarej pleśni na winorośli” opisuje ją jako chorobę zdumiewająco złożoną: ten sam grzyb potrafi przez kilka sezonów wyrządzać umiarkowane szkody, a w wilgotny wrzesień wywołać gwałtowną epidemię i zniszczyć znaczną część plonu w ciągu kilkunastu dni. Artykuł wyjaśnia, dlaczego najbardziej narażone są odmiany o zbitych gronach i cienkiej skórce, jak ważne jest przewiewne prowadzenie krzewów, odlistnianie strefy owocowania i ochrona jagód przed uszkodzeniami przez osy czy grad. Znajdziesz tu także wskazówki, co zrobić z częściowo porażonymi gronami przy zbiorze – bo jedna spleśniała kiść potrafi zepsuć smak całego nastawu.

Pomiar kwasów

Kwasowość moszczu jest dla winiarza równie ważna jak zawartość cukru, a mimo to wielu początkujących ją pomija. Film instruktażowy „Pomiar kwasowości moszczu” pokazuje, jak w domowych warunkach przeprowadzić miareczkowanie: odmierzenie próbki, dodanie wskaźnika, powolne dodawanie roztworu ługu aż do zmiany barwy i przeliczenie wyniku na gramy kwasu w litrze. Autor tłumaczy, jak interpretować wynik i kiedy moszcz warto odkwasić lub – przy owocach mało kwaśnych, jak brzoskwinie – dokwasić. Pod filmem toczyła się dyskusja, którą można kontynuować w wątkach na forum.

Prowadzenie trzylatków

Trzeci rok to moment, w którym krzew winorośli zaczyna przybierać docelowy kształt. Film „Cięcie trzylatków – Royat” prezentuje formowanie kordonu jednoramiennego: wybór pędu na ramię, jego poziome przygięcie do drutu, a potem pozostawienie krótkich czopów co kilkanaście centymetrów. Forma Royat jest popularna w małych winnicach, bo ułatwia równomierne rozmieszczenie gron, przewietrzanie strefy owocowania i późniejsze cięcie zimowe. To praktyczna lekcja dla każdego, kto posadził kilka krzewów i zastanawia się, „co dalej”.

Technologia cydrów

Krzysztof (krzysztof1970) udowodnił, że dobry napój można zrobić bez sadu i prasy. Przepis „Cydr z soku kartonikowego” opisuje nastaw na 10 litrów musującego cydru z gotowego soku jabłkowego – wystarczy sok bez konserwantów, drożdże, pożywka, gąsior z rurką fermentacyjną i butelki odporne na ciśnienie. Kolejny tekst, „Cydr musujący dla zaawansowanych”, prowadzi przez własny nastaw od początku do końca: dobór jabłek, fermentację, rozlew i refermentację w butelce oraz dojrzewanie. Obie receptury są świetnym wstępem do winiarstwa, bo uczą higieny, cierpliwości i kontroli cukru.

Receptury piwne

Dział piwny zawiera konkretne receptury z parametrami. Bitter to lekkie, wyraźnie gorzkie piwo górnej fermentacji o brytyjskich korzeniach: ekstrakt początkowy 11,5°Blg, końcowy 1,5°Blg i goryczka około 40 IBU. A’la Grodzisz to hołd dla czysto polskiego stylu – lekkie piwo z ekstraktem początkowym 8,2°Blg, wędzonym posmakiem słodu pszenicznego i wysokim nasyceniem dwutlenkiem węgla. Tata1959 dorzucił jeszcze stout gryczany z brewkita – dowód, że nawet z gotowego zestawu można zrobić coś oryginalnego.

Piwo ze słodów

Tu znajdziesz teksty o surowcach. Artykuł „Surowce niesłodowane” wyjaśnia, że zamienniki słodu – płatki owsiane, kasza, ryż czy kukurydza – wnoszą do brzeczki głównie węglowodany, ale nie mają własnych enzymów. Dlatego w domowym piwowarstwie zboża niesłodowane stanowią zwykle nie więcej niż 20% zasypu; przy większym udziale słód może nie poradzić sobie z rozłożeniem skrobi, a zacieranie się wydłuża i komplikuje.

Literatura pdf i linki

Dla tych, którzy wolą książkę od ekranu, zebraliśmy listę lektur: „Produkcja win gronowych w małym gospodarstwie” Wojciecha Bosaka, jego poradniki „Uprawa winorośli i winiarstwo w małym gospodarstwie na Podkarpaciu” oraz „Winorośl i wino w małym gospodarstwie w Małopolsce”, „Uprawa winorośli” Romana Myśliwca i lekkie „Wino dla bystrzaków”. W archiwum są też numery pisma „Winiarz Polski” z lat 2007–2009. Starsze materiały z czasów pierwszej witryny znajdziesz w archiwum dawnego serwisu SWiMP.

Podstawy technologii i nalewki

Ostatni dział łączy wiedzę bazową i słodkie dodatki. Podstawy to klasyczny cykl: otrzymywanie moszczu, przygotowanie do fermentacji, fermentacja burzliwa i cicha, zlewanie młodego wina znad osadu i rozlew – szczegółowo opisane w podręczniku domowy wyrób win. Do tego przepisy na wina z płatków kwiatów (np. kwiaty bzu czarnego czy płatki dzikiej róży) zebrane w dziale wina kwiatowe. Nalewkom poświęcone są teksty tata1959 – „aqua vitae w najlepszym wydaniu” – oraz instrukcja przygotowania płynnego karmelu do dosmaczania nalewek, win, piw i miodów. Przypominamy, że nalewki przygotowujemy wyłącznie na legalnie kupionym alkoholu: domowa destylacja jest w Polsce zabroniona.

Ścieżka lektury dla początkujących

Kto trafia tu pierwszy raz, często czuje się przytłoczony: choroby grzybowe, stopnie Blg, IBU, miareczkowanie, kordony. Spokojnie – nikt z nas nie zaczynał od wszystkiego naraz. Proponujemy prostą kolejność. Na początek cydr z soku kartonikowego. To nastaw, który uda się praktycznie w każdym mieszkaniu, a przy okazji nauczy Cię podstaw: mycia i wyparzania sprzętu, zakładania rurki fermentacyjnej, obserwowania fermentacji i rozlewu do butelek. Drugi krok to pierwsze wino owocowe z podręcznika – najlepiej z owoców, które łatwo zdobyć, jak wiśnie, porzeczki czy jabłka. Podręcznik podaje gotowe proporcje na 10 litrów, na przykład dla wina wiśniowego o mocy około 12–13%: 6,5 kg owoców, 4,5 l wody, 1,7 kg cukru i 3 g pożywki. Trzeci krok to pomiar kwasowości – kiedy już wiesz, jak wygląda fermentacja, warto zacząć mierzyć, a nie tylko zgadywać.

Dopiero potem przychodzi czas na winnicę. Jeśli masz kilka krzewów na działce, przeczytaj najpierw teksty o mączniaku rzekomym i szarej pleśni, bo to one zdecydują, czy w ogóle będzie co zbierać. Film o cięciu Royat przyda się, gdy krzewy wejdą w trzeci rok. Piwowarstwo to osobna ścieżka: zacznij od brewkita, potem przejdź do zacierania słodów, a receptury na Bittera czy a’la Grodzisz potraktuj jako pierwsze „prawdziwe” warzenie.

Nie zapominaj też o miodach pitnych i nalewkach – to dziedziny, w których Stowarzyszenie ma szczególnie mocną reprezentację. Relacja z dnia „Miód złoto Puszczy Białej” w skansenie w Brańszczyku pokazuje, jak różnorodne mogą być miody przygotowane przez kilku domowych miodosytników, a opisy konkursów nalewek z Rykowisk w Wysowej uczą, na co zwracają uwagę sędziowie: klarowność, harmonię słodyczy i kwasowości, czystość aromatu owocu i brak ostrej, spirytusowej nuty. Nawet jeśli nie planujesz startować w konkursie, takie kryteria to świetna lista kontrolna dla własnej piwniczki.

Kalendarz – kiedy który artykuł się przydaje

Wiedza winiarza ma swoje pory roku. Zimą, w lutym i marcu, czas na cięcie krzewów – wtedy wracamy do filmu o formie Royat. Wiosną i na początku lata, gdy przychodzą pierwsze ciepłe deszcze, codziennie zaglądamy do prognozy i do artykułu o mączniaku rzekomym, bo właśnie wtedy kiełkują oospory i zaczyna się sezon infekcji. Lipiec i sierpień to walka o zdrowe grona i odlistnianie, a wrzesień – czujność wobec szarej pleśni. Przy zbiorze sięgamy po refraktometr i zestaw do miareczkowania, a jesienią i zimą, gdy wina fermentują i klarują się w piwnicy, mamy wreszcie czas na piwo, cydr i nalewki. Ten rytm dobrze widać także w kronice wydarzeń: czerwcowe zloty w Gostomi przypadały na chwilę oddechu między opryskami, wrześniowe Rykowiska w Wysowej – tuż przed winobraniem, a listopadowe spotkania w Sierakowie były okazją, by spróbować młodych win nowego rocznika.

Mały słowniczek pojęć z artykułów

  • °Blg (stopnie Ballinga) – miara zawartości ekstraktu, czyli w praktyce cukru, w moszczu lub brzeczce. Mierzymy ją cukromierzem przed fermentacją i po niej; różnica pozwala oszacować moc gotowego napoju.
  • IBU – jednostka goryczki piwa, wynikająca głównie z ilości i czasu gotowania chmielu. Bitter z naszej receptury ma ok. 40 IBU, czyli jest wyraźnie gorzki, ale nie agresywny.
  • Oospory – przetrwalnikowe zarodniki mączniaka rzekomego, zimujące w resztkach liści. To od nich zaczyna się każdy sezon infekcji.
  • Sporangia – zarodnie powstające po kiełkowaniu oospor lub na porażonych liściach; z nich uwalniają się zarodniki pływkowe, które w kroplach wody wnikają przez aparaty szparkowe.
  • Strategia poinfekcyjna – zabieg wykonany już po wystąpieniu warunków infekcji, ale przed pojawieniem się objawów; wymaga dobrego śledzenia opadów i temperatur.
  • Royat – forma prowadzenia krzewu z jednym poziomym ramieniem (kordonem) i krótkimi czopami owoconośnymi.
  • Zlewanie znad osadu – przelewanie młodego wina wężykiem do czystego naczynia, tak aby drożdże i osad zostały na dnie; zwykle powtarzane kilka razy w trakcie klarowania.
  • Refermentacja w butelce – dodatkowa, niewielka fermentacja po rozlewie, dzięki której cydr czy piwo nabiera naturalnego nasycenia. Wymaga butelek odpornych na ciśnienie i ostrożności z cukrem.
  • Surowce niesłodowane – zboża i inne źródła skrobi, które nie przeszły słodowania; nie mają własnych enzymów, więc dodajemy ich ostrożnie.

Jak powstawały artykuły

Żaden z tekstów nie był pisany na zamówienie. Zwykle wszystko zaczynało się od pytania na forum: ktoś zauważył plamy na liściach, ktoś inny nie wiedział, dlaczego jego cydr przestał pracować. Po kilkudziesięciu odpowiedziach ktoś z doświadczonych członków zbierał wnioski i pisał artykuł, czasem nagrywał film. Dlatego teksty mają charakter praktyczny i osobisty – autorzy piszą o własnych krzewach, własnych błędach i własnych nastawach. Warto o tym pamiętać: to wiedza hobbystów, sprawdzona w małej skali, a nie oficjalne zalecenia agronomiczne. Przy środkach ochrony roślin zawsze stosuj się do etykiety i aktualnych rejestrów, a przy alkoholu – do zdrowego rozsądku i zasady umiaru, którą Stowarzyszenie od początku wpisało w swój statut.

Jeżeli któryś z tematów Cię wciągnie, nie poprzestawaj na jednym tekście. Przejrzyj powiązane wątki w działach forum, zajrzyj do galerii zdjęć z winnic i zlotów oraz na listę blogów zaprzyjaźnionych winiarzy. Im więcej perspektyw, tym łatwiej wybrać rozwiązanie pasujące do Twojej działki, Twojej piwnicy i Twojego gustu.

Wybrane artykuły

Teksty z działów technologicznych i uprawowych – od miodów pitnych w Brańszczyku po receptury piwne.

Wydarzenia 2016

Miód złoto Puszczy Białej

Stoisko Stowarzyszenia w skansenie w Brańszczyku. Miody pitne przygotowali Marek, Jurek, Michał i dwóch Pawłów; o miodach opowiadał Michał (Mkaz).

7 lipca 2016 · maciek19660714

Mączniak rzekomy

Mączniak rzekomy w strategii poinfekcyjnej

Moment oprysku decyduje o parametrach jagód przy zbiorze. Etapy infekcji pierwotnej i wtórnej krok po kroku – od zimujących oospor po sporangia.

5 lipca 2016 · maciek19660714

05 - Technologia cydrów

Cydr musujący dla zaawansowanych

Kolejny krok po cydrze „kartonikowym”: własny nastaw od początku do końca, fermentacja, rozlew do butelek i dojrzewanie.

4 lipca 2016 · krzysztof1970

Bez kategorii

Technologia otrzymywania płynnego karmelu

Sprawdzona i zmodyfikowana metoda na płynny karmel do „dosmaczania” nalewek, piwa, win i miodów pitnych.

28 czerwca 2016 · krzysztof1970

05 - Technologia cydrów

Cydr z „soku kartonikowego”

Przepis na 10 litrów musującego cydru z gotowego soku jabłkowego – prosty, możliwy do wykonania praktycznie w każdych warunkach.

25 czerwca 2016 · krzysztof1970

Receptury piwne

Bitter

Lekkie, gorzkie piwo górnej fermentacji o brytyjskich korzeniach: 11,5°Blg na starcie, 1,5°Blg na końcu, 40 IBU.

20 czerwca 2016 · krzysztof1970

Wydarzenia 2016

Ogólnopolski Festiwal Smaku Trybunały Nalewkowe

Informacja o powstaniu Fundacji Trybunalskiej, założonej przez utytułowanych polskich nalewkarzy.

14 czerwca 2016 · maciek19660714

Wydarzenia 2016

Szczecińskie Warsztaty – Aromaty wina

Cztery godziny wąchania próbek: błędy wina i aromaty wzorcowe, na świeżym powietrzu, z winnicą Emila w tle.

14 czerwca 2016 · maciek19660714

Masz pytanie do autora?

Większość artykułów powstała z rozmów na forum i tam też najlepiej szukać rozwinięcia. Przejrzyj listę członków forum i archiwalne wątki – wiedza z nich wciąż jest aktualna.